ΑΝΤΑΜΩΜΑ ΣΤΟΝ ΑΡΙΛΛΑ

Στη θέση "Λιθερό" στον ελαιώνα του Κυριάκου Αργυρού και Κώστα Καλούδη 
ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2009

Με τους Ελληνόφωνους Ιταλούς μουσικούς και χορευτές του συγκροτήματος "AGRIKO"

και την ορχήστρα Γ. Τρύφωνα

Λαογραφία και παρεΐστικο γλέντι την Παρασκευή 31.7.09 με τους ελληνόφωνους Ιταλούς

Στην χερσόνησο του Σαλέντο, στην Απουλία, σε απόσταση μόλις 70 χιλιομέτρων από τις ακτές της Ελλάδας, βρίσκονται εννέα μικρά χωριά (Καλημέρα, Μαρτάνο, Καστρινιάνο ντε Γκρέτσι, Κοριλιάνο ντ' Οτράντο, Μαλπινιάνο, Σολέτο, Στερνάτια, Ζολλίνο, Μαρτινιάνο) όπου εγκαταστάθηκαν πριν από 2.500 χρόνια Έλληνες, ο Ελληνικός πολιτισμός και η Ελληνική γλώσσα.

Σε αυτή την περιοχή που λέγεται "Grecia Salentina", όπου οι κάτοικοι μιλάνε ακόμα τη Γκρίκο (μια ελληνική διάλεκτο), η μουσική, τα ήθη και οι παραδόσεις έχουν βαθιές ελληνικές ρίζες.

Η pizzica είναι ο χαρακτηριστικός τελετουργικός χορός της περιοχής, που συνδέεται με ένα φαινόμενο που ονομάζονταν ταραντισμός. Ο ταραντισμός ήταν μια μορφή κρίσης μανίας που θεωρούσαν ότι οφειλόταν στο τσίμπημα μιας αράχνης. Η ταραντούλα θεωρούσαν ότι όταν τσιμπούσε κάποιο χωρικό μέσα στα χωράφια, για να θεραπευτεί έπρεπε να γίνει ένας τριήμερος μουσικός εξορκισμός.

Αρκετές κινήσεις θυμίζουν εικόνες από αρχαία αγγεία σε χορό και κυρίως είναι οι γυναίκες που παίρνουν το ταμπουρέλλο (το ντέφι), το οποίο στην αρχαία Ελλάδα το έπαιζαν οι βακχίδες, οι ακόλουθες του Διόνυσου.


Μαντινάδα του Ντομενικάνο Τόντι

Αφσούνισσο τα μάτια αγαπιμένη
Τσε βάλε τα τραβούδια μου σε αφτί
Γκλικόσο την καρδιά μου πρικομένη
Τσε ότι σε ρωτώ πε μου ώτι σι
Κα η νίττα να καντέφσω από που μπί
Πες μου τι τα τραγούδια μου είναι μέλι
Τσε σου γκλιτσένουν τη ψυχή.

(Άνοιξε τα μάτια σου αγαπημένη
Και βάλε τα τραγούδια μου στ' αυτί
Γλύκανε την καρδιά μου πικραμένη
Κι ότι σε ρωτώ πες μου το ναι
Πες μου πως μ' αγαπάς και περιμένεις
Τη νύχτα να τραγουδήσω πίσω εκεί
Πες μου πως τα τραγούδια μου είναι μέλι
Και σου γλυκαίνουν την ψυχή.)


Η επιβίωση της γλώσσας "Γκρίκο" για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα οφείλεται στο γεγονός ότι η μεγάλη πλειοψηφία του λαού ήταν αναλφάβητοι , γι' αυτό δεν είχαν τη δυνατότητα να κάνουν ένα άλλο γλωσσικό ιδίωμα, μια άλλη γλώσσα εκτός από αυτή των γονέων τους, που ήταν κι αυτοί αναλφάβητοι. Επίσης, για μια μεγάλη περίοδο (μέχρι το τέλος του 17ου αιώνα) υπήρξε παρουσία ορθόδοξου κλήρου που εκτελούσε τα καθήκοντά του στην Ελληνική γλώσσα. Σημαντικό ρόλο είχαν η Μουσική, τα τραγούδια, τα έθιμα και οι παραδόσεις. Ακόμη και οι μορφωμένοι έπρεπε να μιλούν και Γκρίκο αν ήθελαν να γίνονται κατανοητοί από τους άλλους και να αισθάνονται κατά κάποιο τρόπο ότι έχουν εισέλθει στην τοπική κοινωνία.

Ο Ντομενικάνο Τόντι ήταν ένας από τους πρώτους μελετητές της Γκρίκο και έδωσε στη γλώσσα μια σωστή ορθογραφία. Μεγάλο μέρος των προσπαθειών του αναλώθηκαν στη συλλογή πολλών λαϊκών τραγουδιών του Τζολίνο: νανουρίσματα, τραγούδια σκωπτικά, ερωτικά και μοιρολόγια, τα οποία χωρίς τον Ντομενικάνο Τόντι θα είχαμε χάσει για πάντα. Οι εργασίες του, τα παράπονά του, οι εκκλήσες του για τη διάσωση της γλώσσας μας, δεν πρέπει να μείνουν κενές φωνές, αλλά να βρουν όλη την υποχρέωση και τη βοήθειά μας για να σώσουμε τη γλώσσα μας και τον πολιτισμό των Ελληνόφωνων.


Ματίας Μάνκο